{"id":20987,"date":"2016-09-29T08:54:08","date_gmt":"2016-09-29T06:54:08","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?p=20987"},"modified":"2016-10-20T16:54:45","modified_gmt":"2016-10-20T14:54:45","slug":"hamburg-1883-2016-der-noerdliche-grasbrook-damals-und-heute-teil-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?p=20987","title":{"rendered":"Hamburg 1883 | 2016 &#8211; Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute, Teil 2"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"21025\" data-permalink=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?attachment_id=21025\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg\" data-orig-size=\"1000,352\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"2logo05-hamburg-1883-2016-1000px\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg\" class=\"aligncenter wp-image-21025\" style=\"margin-bottom: 45px; margin-top: 25px;\" src=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg\" alt=\"2logo05-hamburg-1883-2016-1000px\" width=\"628\" height=\"221\" srcset=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg 1000w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px-150x53.jpg 150w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px-300x106.jpg 300w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px-768x270.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><\/p>\n<p>Der zweite Teil unserer sechsteiligen Blog-Serie &#8220;Hamburg 1883 | 2016 &#8211; Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute&#8221; pr\u00e4sentiert weitere sechs Fotos, die 1883 kurz vor dem Baubeginn der Speicherstadt entstanden sind. Der Fotograf Georg Koppmann hatte sie im Auftrag der Stadt Hamburg aufgenommen. Sie sind mit weiteren 30 in der Sammlung &#8220;<a href=\"http:\/\/resolver.sub.uni-hamburg.de\/goobi\/PPN799327638\" target=\"_blank\">Hamburg 1883. Aufnahmen der niederzulegenden Stadttheile<\/a>&#8221; zusammengefa\u00dft. Alle sind frisch von der Stabi digitalisiert und komplett <a href=\"http:\/\/resolver.sub.uni-hamburg.de\/goobi\/PPN799327638\" target=\"_blank\">downloadbar<\/a>.<\/p>\n<p>Anl\u00e4sslich dieser elektronischen Ausgabe haben wir den historischen Fotos jeweils zeitgen\u00f6ssische Aufnahmen vom &#8211; wo es m\u00f6glich war &#8211; gleichen Standort aufgenommen gegen\u00fcbergestellt. Zus\u00e4tzlich werden kurze Anmerkungen die Bilder in Beziehung setzen. Auf diese Weise m\u00f6chten wir visuell einen spannenden Bogen vom Fr\u00fcher zum Jetzt schlagen.<\/p>\n<p>Als Orientierungshilfe f\u00fcr die historischen Aufnahmen steht Ihnen zus\u00e4tzlich ein <a href=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/Ausschnitt-Kt-H-180-1-1868.jpg\" target=\"_blank\">Ausschnitt eines amtlichen Hamburger Stadtplans von 1868<\/a> (Signatur: Kt H 180: 1,1868\u00a0 <a href=\"http:\/\/resolver.sub.uni-hamburg.de\/goobi\/PPN612298167\" target=\"_blank\">Gesamtdownload<\/a>) f\u00fcr Sie zur Verf\u00fcgung.<a href=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?p=20987#stadtplan\"><sup>1<\/sup><\/a><\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bild 7: Kehrwieder und Brooksbr\u00fccke<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"21180\" data-permalink=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?attachment_id=21180\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px.jpg\" data-orig-size=\"1500,512\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px-1024x350.jpg\" class=\"aligncenter wp-image-21180\" src=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px-1024x350.jpg\" alt=\"07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px\" width=\"628\" height=\"214\" srcset=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px-1024x350.jpg 1024w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px-150x51.jpg 150w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px-300x102.jpg 300w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px-768x262.jpg 768w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/07-kehrwieder-und-brooksbruecke-0353-07-01-1500px.jpg 1500w\" sizes=\"auto, (max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><\/a><br \/>\nDie Kehrwiederinsel wurde beim Bau der Speicherstadt begradigt. So verl\u00e4uft sie nicht mehr &#8211; wie auf dem historischen Foto &#8211; leicht geschwungen. Jedoch ist die Stra\u00dfe &#8220;Kehrwieder&#8221; immer noch die Norduferstra\u00dfe der Insel.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bild 8: M\u00fchrenfleth von der Brooksbr\u00fccke aus gesehen<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"21181\" data-permalink=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?attachment_id=21181\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px.jpg\" data-orig-size=\"1500,519\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px-1024x354.jpg\" class=\"aligncenter wp-image-21181\" src=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px-1024x354.jpg\" alt=\"08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px\" width=\"628\" height=\"217\" srcset=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px-1024x354.jpg 1024w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px-150x52.jpg 150w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px-300x104.jpg 300w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px-768x266.jpg 768w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/08-muehrenfleth-von-der-brooksbruecke-aus-gesehen-0172-08-01-1500px.jpg 1500w\" sizes=\"auto, (max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><\/a><br \/>\nDas M\u00fchrenfleth war das Teilst\u00fcck des heutigen Zollkanals, das an der Stra\u00dfe &#8220;Bei den M\u00fchren&#8221; lag, von der &#8220;Mattentwiete&#8221; bis zum &#8220;Steckelh\u00f6rn&#8221; f\u00fchrend. Beide Fotos sind nach Osten blickend von der Brooksbr\u00fccke entstanden.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong id=\"Bild 9\">Bild 9: Holl\u00e4ndische Reihe, Kalkhof und M\u00fchrenfleth<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"21182\" data-permalink=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?attachment_id=21182\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px.jpg\" data-orig-size=\"1500,501\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px-1024x342.jpg\" class=\"aligncenter wp-image-21182\" src=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px-1024x342.jpg\" alt=\"09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px\" width=\"628\" height=\"210\" srcset=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px-1024x342.jpg 1024w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px-150x50.jpg 150w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px-300x100.jpg 300w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px-768x257.jpg 768w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/09-hollaendische-reihe-kalkhof-und-muehrenfleth-0509-09-01-1500px.jpg 1500w\" sizes=\"auto, (max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><\/a><br \/>\nDie Stra\u00dfe &#8220;Holl\u00e4ndische Reihe&#8221; gibt es nicht mehr. Bei der Anlage des Wandrahmsfleet mu\u00dfte diese Norduferstra\u00dfe der \u00f6stlichen Kehrwiederinsel weichen, ebenso wie der &#8220;Holl\u00e4ndische Brook&#8221;, die Verl\u00e4ngerung der &#8220;Holl\u00e4ndischen Reihe&#8221;. Stellvertretend wurden aber auf dem \u00f6stlichen Rest der Kehrwiederinsel n\u00f6rdlich des St. Annenfleets bzw. Holl\u00e4ndischbrookfleets wieder zwei Uferstra\u00dfen angelegt, das &#8220;St. Annenufer&#8221; und deren Verl\u00e4ngerung, der gleichbenannte &#8220;Holl\u00e4ndische Brook&#8221;. Die &#8220;Holl\u00e4ndische Reihe&#8221; verlief in etwa von der heutigen Wandbereiterbr\u00fccke schr\u00e4g nach Nordwest bis zum Westende des heutigen &#8220;Neuen Wandrahms&#8221;. Daher kann das aktuelle Foto mit dem Wandrahmsfleet Richtung &#8220;Kannengie\u00dferort&#8221; nur ungef\u00e4hr deren Lage wiedergeben.<br \/>\nDer Kalkhof war eine st\u00e4dtische Einrichtung f\u00fcr das \u00f6ffentliche Bauwesen (siehe auch Bild 11). Der Hintergrund des alten Bildes blickt aus der entgegengesetzten Richtung in das M\u00fchrenfleth wie das Bild 8. Durch die wasserbaulichen Ver\u00e4nderungen kann man auf dem aktuellen Bild nicht mehr in den Zollkanal (ehemals M\u00fchrenfleth) sehen.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong id=\"Bild 10\">Bild 10: Spensh\u00f6rn, Pickhuben vom Brook aus gesehen<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10-Spenshoern-Pickhuben-vom-Brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"21183\" data-permalink=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?attachment_id=21183\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10-Spenshoern-Pickhuben-vom-Brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px.jpg\" data-orig-size=\"1500,531\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"10-spenshoern-pickhuben-vom-brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10-Spenshoern-Pickhuben-vom-Brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px-1024x362.jpg\" class=\"aligncenter wp-image-21183\" src=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10-Spenshoern-Pickhuben-vom-Brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px-1024x362.jpg\" alt=\"10-spenshoern-pickhuben-vom-brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px\" width=\"628\" height=\"222\" srcset=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10-Spenshoern-Pickhuben-vom-Brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px-1024x362.jpg 1024w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10-Spenshoern-Pickhuben-vom-Brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px-150x53.jpg 150w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10-Spenshoern-Pickhuben-vom-Brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px-300x106.jpg 300w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10-Spenshoern-Pickhuben-vom-Brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px-768x272.jpg 768w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/10-Spenshoern-Pickhuben-vom-Brook-aus-gesehen-0471-10-01-1500px.jpg 1500w\" sizes=\"auto, (max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><\/a><br \/>\nDer &#8220;Spensh\u00f6rn&#8221; war eine &#8211; nicht mehr bestehende &#8211; kleine Stra\u00dfe, die n\u00f6rdliche Verl\u00e4ngerung der Kibbeltwiete bis zum M\u00fchrenfleth nebst kleiner Stichstra\u00dfe nach Osten. Zu verorten w\u00e4re sie heute sch\u00e4tzungsweise im Verlauf der Kibbelstegsbr\u00fccke vom &#8220;Brook&#8221; bis zum Zollkanal. Aufgenommen wurde das Foto von der Kreuzung, wo &#8220;Brook&#8221;, &#8220;Kibbeltwiete&#8221; und &#8220;Pickhuben&#8221; sich trafen. Diese Kreuzung lag tats\u00e4chlich in etwa dort, wo auch heute &#8220;Brook&#8221;, Kibbelstegbr\u00fccke (als Reminiszenz an die &#8220;Kibbeltwiete&#8221;) und &#8220;Pickhuben&#8221; aufeinandertreffen, allerdings verlief der &#8220;Pickhuben&#8221; etwas n\u00f6rdlicher.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bild 11: Kalkhof<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/11-kalkhof-0343-11-01-1500px.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"21184\" data-permalink=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?attachment_id=21184\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/11-kalkhof-0343-11-01-1500px.jpg\" data-orig-size=\"1500,526\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"11-kalkhof-0343-11-01-1500px\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/11-kalkhof-0343-11-01-1500px-1024x359.jpg\" class=\"aligncenter wp-image-21184\" src=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/11-kalkhof-0343-11-01-1500px-1024x359.jpg\" alt=\"11-kalkhof-0343-11-01-1500px\" width=\"628\" height=\"220\" srcset=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/11-kalkhof-0343-11-01-1500px-1024x359.jpg 1024w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/11-kalkhof-0343-11-01-1500px-150x53.jpg 150w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/11-kalkhof-0343-11-01-1500px-300x105.jpg 300w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/11-kalkhof-0343-11-01-1500px-768x269.jpg 768w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/11-kalkhof-0343-11-01-1500px.jpg 1500w\" sizes=\"auto, (max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><\/a><br \/>\nDer Kalkhof war bereits auf Bild 9 in einem Ausschnitt zu sehen. Hier sieht man in den Innenhof. Zur Beschreibung und Lage dieser Institution erl\u00e4utert das Hamburg-Lexikon &#8220;Auf dem Kalkhof waren alle erforderlichen Einrichtungen zur Herstellung des vom \u00f6ffentlichen und privaten Bauwesen ben\u00f6tigten Kalkmaterials (Kalk\u00f6fen, G\u00f6pelm\u00fchlen) untergebracht. [&#8230;] Als st\u00e4dtische Einrichtung entstand der Kalkhof Mitte des 14. Jhs. [&#8230;] auf dem Wandrahm [&#8230;].&#8221; (Hamburg-Lexikon, 3., aktual. Aufl. Hamburg: Ellert &amp; Richter, 2005). Jedoch scheint die Lage nach dem Stadtplan von 1868 (Signatur: Kt H 180: 1,1868 <a href=\"http:\/\/resolver.sub.uni-hamburg.de\/goobi\/PPN612298167\" target=\"_blank\">Download<\/a>) und dem hier gezeigten Foto von 1883 nicht mit der Beschreibung des Hamburg-Lexikons \u00fcbereinzustimmen. Hinweise zu einer Aufkl\u00e4rung dieser Unstimmigkeit sind herzlich willkommen. Das Geb\u00e4ude auf dem Bild diente wohl als Speicher. Das neue Bild zeigt in etwa die Lage, wo der Kalkhof gestanden haben mag, etwa n\u00f6rdlich vom heutigen &#8220;Sandthorquaihof&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Bild 12: Dovenfleth und Ecke Hinter der Lembkentwiete<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"21185\" data-permalink=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?attachment_id=21185\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px.jpg\" data-orig-size=\"1500,522\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;0&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px-1024x356.jpg\" class=\"aligncenter wp-image-21185\" src=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px-1024x356.jpg\" alt=\"12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px\" width=\"628\" height=\"219\" srcset=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px-1024x356.jpg 1024w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px-150x52.jpg 150w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px-300x104.jpg 300w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px-768x267.jpg 768w, https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/12-dovenfleth-und-ecke-hinter-der-lembkentwiete-0325-12-01-1500px.jpg 1500w\" sizes=\"auto, (max-width: 628px) 100vw, 628px\" \/><\/a><br \/>\nDie Stra\u00dfe &#8220;Dovenfleth&#8221; verlief 1883 etwa auch dort, wo sie heute verl\u00e4uft. Damals jedoch standen am gesamten Uferrand Geb\u00e4ude, so da\u00df die Stra\u00dfe im Gegensatz zu jetzt beidseitig bebaut war. Der Blick des Fotografen richtet sich nach Osten, links geht die nicht mehr bestehende Stra\u00dfe &#8220;Hinter der Lembkentwiete&#8221; ab.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Der n\u00e4chste Artikel aus dieser Serie erscheint am 6.10.2016. Alle bereits erschienenen Artikel dieser Blog-Serie k\u00f6nnen Sie <a href=\"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?tag=hamburg1883\" target=\"_blank\">hier<\/a> aufrufen.<\/p>\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;<\/p>\n<p><sup id=\"stadtplan\">1<\/sup> Der Stadtplan von 1868 ist von den bereits von der Stabi digitalisierten Stadtpl\u00e4nen vor 1883 der detailreichste amtliche f\u00fcr die zweite H\u00e4lfte des 19. Jahrhunderts. Alle wesentlichen Gegebenheiten, die auf den Fotos von Georg Koppmann zu sehen sind, spiegelt er trotz des 15 Jahre fr\u00fcheren Erscheinens wieder.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Der zweite Teil unserer sechsteiligen Blog-Serie &#8220;Hamburg 1883 | 2016 &#8211; Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute&#8221; pr\u00e4sentiert weitere sechs Fotos, die 1883 kurz vor dem Baubeginn der Speicherstadt entstanden sind. Der Fotograf Georg Koppmann hatte sie im Auftrag der Stadt Hamburg aufgenommen. Sie sind mit weiteren 30 in der Sammlung &#8220;Hamburg 1883. Aufnahmen der [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":24,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":true,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1,17,13],"tags":[29,105],"class_list":["post-20987","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-1","category-hamburg","category-das-besondere-buch","tag-hamburg-2","tag-hamburg1883"],"views":4390,"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p7hfNR-5sv","jetpack-related-posts":[{"id":21261,"url":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?p=21261","url_meta":{"origin":20987,"position":0},"title":"Hamburg 1883 | 2016: Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute, Teil 5","author":"HS","date":"20-10-16","format":false,"excerpt":"1883 erhielt der Fotograf Georg Koppmann von der Stadt Hamburg den Auftrag, die Wohngebiete, die durch den Bau der Speicherstadt abgerissen werden sollten, zu fotografieren. Von diesen Aufnahmen befinden sich 36 Bilder in der Sammlung \"Hamburg 1883. Aufnahmen der niederzulegenden Stadttheile\", die k\u00fcrzlich von der Stabi digitalisiert wurde und komplett\u2026","rel":"","context":"In &quot;Aktuelles&quot;","block_context":{"text":"Aktuelles","link":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?cat=1"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/30-muehrenfleth-von-der-kleinen-jungfernbruecke-aus-gesehen-0624-30-01.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/30-muehrenfleth-von-der-kleinen-jungfernbruecke-aus-gesehen-0624-30-01.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/30-muehrenfleth-von-der-kleinen-jungfernbruecke-aus-gesehen-0624-30-01.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/30-muehrenfleth-von-der-kleinen-jungfernbruecke-aus-gesehen-0624-30-01.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":21074,"url":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?p=21074","url_meta":{"origin":20987,"position":1},"title":"Hamburg 1883 | 2016 \u2013 Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute, Teil 3","author":"HS","date":"06-10-16","format":false,"excerpt":"Im dritten Teil unserer sechsteiligen Blog-Serie \"Hamburg 1883 | 2016 - Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute\" f\u00fchrt die Zeitreise wieder ins Jahr 1883 in das Gebiet der heutigen Speicherstadt. Weitere sechs der insgesamt 36 Fotos aus der Sammlung \"Hamburg 1883. Aufnahmen der niederzulegenden Stadttheile\" von Georg Koppmann geleiten Sie\u2026","rel":"","context":"In &quot;Aktuelles&quot;","block_context":{"text":"Aktuelles","link":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?cat=1"},"img":{"alt_text":"2logo05-hamburg-1883-2016-1000px","src":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x"},"classes":[]},{"id":21324,"url":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?p=21324","url_meta":{"origin":20987,"position":2},"title":"Hamburg 1883 | 2016: Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute, Teil 6","author":"HS","date":"27-10-16","format":false,"excerpt":"Heute erscheint der sechste und letzte Teil unserer Blog-Serie \"Hamburg 1883 | 2016: Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute\". Wir hatten die Erstellung der elektronischen Ausgabe der Fotosammlung \"Hamburg 1883. Aufnahmen der niederzulegenden Stadttheile\" zum Anla\u00df genommen, diese historischen Bilder in unserem Blog n\u00e4her zu pr\u00e4sentieren. Kurz vor Beginn der\u2026","rel":"","context":"In &quot;Aktuelles&quot;","block_context":{"text":"Aktuelles","link":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?cat=1"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/36-dovenfleth-0328-36-01.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/36-dovenfleth-0328-36-01.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/36-dovenfleth-0328-36-01.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/36-dovenfleth-0328-36-01.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":21140,"url":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?p=21140","url_meta":{"origin":20987,"position":3},"title":"Hamburg 1883 | 2016: Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute, Teil 4","author":"HS","date":"13-10-16","format":false,"excerpt":"Der vierte Teil unserer sechsteiligen Blog-Serie \"Hamburg 1883 | 2016 - Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute\" zeigt Ansichten vom Kannengie\u00dferort, dem Sandtorkai, dem Kehrwieder und dem Altst\u00e4dter Neuerweg von 1883. Sie wurden in den damaligen Wohngebieten der Elbinseln Kehrwieder und Wandrahm im Auftrag der Stadt Hamburg von Georg Koppmann\u2026","rel":"","context":"In &quot;Aktuelles&quot;","block_context":{"text":"Aktuelles","link":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?cat=1"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/21-dovenfleth-vom-winserbaum-aus-gesehen-0319-21-01.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/21-dovenfleth-vom-winserbaum-aus-gesehen-0319-21-01.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/21-dovenfleth-vom-winserbaum-aus-gesehen-0319-21-01.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/21-dovenfleth-vom-winserbaum-aus-gesehen-0319-21-01.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x"},"classes":[]},{"id":20530,"url":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?p=20530","url_meta":{"origin":20987,"position":4},"title":"Hamburg 1883 | 2016 &#8211; Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute","author":"HS","date":"22-09-16","format":false,"excerpt":"In unserer neuen sechsteiligen Serie \"Hamburg 1883 | 2016 - Der n\u00f6rdliche Grasbrook damals und heute\" m\u00f6chten wir Ihnen in den n\u00e4chsten Wochen Fotos pr\u00e4sentieren, die kurz vor dem Baubeginn der Speicherstadt auf den damaligen Wohngebieten des n\u00f6rdlichen Grasbrooks, den ehemaligen Elbinseln Kehrwieder und Wandrahm, entstanden sind. Der Fotograf Georg\u2026","rel":"","context":"In &quot;Aktuelles&quot;","block_context":{"text":"Aktuelles","link":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?cat=1"},"img":{"alt_text":"2logo05-hamburg-1883-2016-1000px","src":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/blog.sub.uni-hamburg.de\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/2logo05-hamburg-1883-2016-1000px.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x"},"classes":[]},{"id":992,"url":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?p=992","url_meta":{"origin":20987,"position":5},"title":"Der Kleine Grasbrook: aktuelles Gespr\u00e4chsthema in der Uni \u2013 Einblicke im Hamburg-Lesesaal (23.7.-30.9.2008)","author":"UH","date":"21-07-08","format":false,"excerpt":"Der Hamburg-Lesesaal pr\u00e4sentiert in einer kleinen Ausstellung aus aktuellem Anla\u00df Blicke auf Geschichte und Gegenwart dieses kleinen Hamburger Stadtteils \u2013 einst feuchtes, morastiges Weideland, dann Standort des ersten Hamburger Gaswerks und etlicher Werften, Hafenausbaugebiet, G\u00fcterumschlagplatz, und in letzter Zeit mit dem Strukturwandel der Hafenwirtschaft immer wieder Projektionsfl\u00e4che von Zukunftsentw\u00fcrfen der\u2026","rel":"","context":"In &quot;Ausstellungen und Veranstaltungen&quot;","block_context":{"text":"Ausstellungen und Veranstaltungen","link":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/?cat=9"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20987","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/24"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20987"}],"version-history":[{"count":45,"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20987\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21357,"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20987\/revisions\/21357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20987"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20987"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.sub.uni-hamburg.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20987"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}